Viễn thám - GIS và Dịch bệnh học

Dữ liệu viễn thám độ phân giải thời gian cao MODIS và Bệnh dịch thông qua vật chủ (Vector-Born Diseases)

     Nhiều vùng trên thế giới hiện nay đang đối mặt với nguy cơ mắc phải các loại bệnh  dịch mới hoặc các loại bệnh dịch tái bùng nổ, gây ra do ký sinh trùng hoặc vi khuẩn  thông qua vật chủ là động vật (vector-born disease). Do vậy một yêu cầu cao nhằm  giải quyết vấn đề này được đặt ra đối với tất cả mọi người, nhất là đối với những người  làm trong lĩnh vực sức khoẻ cộng đồng ở mức độ toàn cầu. Một số các bệnh dịch loại  này có thể kể ra như ban đỏ (Borreliosis), sốt xuất huyết, sốt phát ban gây ra do chấy rận các loại, dịch hạch, sốt Hanta viruses gây ra do các loại đồng vật gặm nhấm, sốt rét gây ra do muỗi, các loại khác ...và đáng lưu ý là bệnh Sởi gây ra do chính con người là vật chủ (http://en.wikipedia.org/wiki/Measles). Như vậy, việc tăng cường hiểu biết các loại bệnh gây ra từ vật chủ mang mầm bệnh là động vật về mô hình phân bố không gian-thời gian trong việc truyền và khuyếch tán bệnh là rất cần thiết. Trong hầu hết các loại bệnh này trong trường hợp dịch bệnh bùng phát đều có liên quan đến các điều kiện khí hậu và môi trường tại thời điểm dịch, mà các yếu tố này đều có thể quan sát được, đặc biệt là các thiết bị quan sát trái đất (Earth Observation - EO) bằng kỹ thuật viễn thám. Những phương pháp mới bao gồm việc sử dụng dữ liệu ảnh vệ tinh có độ phân giải thời gian cao (đa thời gian, thu nhận liên tục) để lập mô hình không gian, giúp dự báo việc xâm chiếm và khả năng sống của các loài, và để đánh giá tiềm năng nguy cơ bùng phát dịch. Dữ liệu ảnh MODIS là một trong số các loại dữ liệu phù hợp, quan sát trái đất ngày hai lần, dữ liệu miễn phí, tư liệu ảnh dài trên 10 năm. Kết quả nghiên cứu có thể như là một đòn bẩy để đánh giá việc mở rộng về không gian của các vật chủ, và có thể được sử dụng để trợ giúp các nhà quản lý ra quyết định liên quan đến sức khoẻ cộng động nhằm lập kế hoạch khảo sát và kiểm soát vật chủ mang mầm bệnh.

     Các kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học Markus Neteler và Markus Metz (Ý) vừa công bố trong tháng 4/ 2014 trên một số bệnh như:

     - Các bệnh sốt phát ban gây ra do côn trùng, hoặc virus ký sinh trong động vật. Bệnh xuất hiện theo mùa, khi gặp điều kiện môi trường thuận lợi về nhiệt độ, độ ẩm. Tương tự như các loại cúm xuất hiện theo mùa, như cúm gia cầm. 

     - Các bệnh gây ra do côn trùng, virus ký sinh trên các loài gặm nhấm. Số lượng các vật chủ gia thay đổi theo điều kiện nguồn thức ăn, điều kiện sinh sống, trú ẩn liên quan tới khí hậu, thời tiết..có thể quan sát được...
     
     - Các bệnh gây ra do vật chủ là muỗi xuất hiện mạnh theo mùa. Tuỳ thuộc vào các điều kiện độ ẩm, nhiệt độ, bề mặt nước.

     Về mặt phương pháp, các nghiên cứu này đã sử dụng các dữ liệu sản phẩm của MODIS, tính toán xây dựng các Chỉ thị sức khoẻ-sinh thái bằng các dữ liệu viễn thám quang học và viễn thám nhiệt. Các loại dữ liệu MODIS đã được sử dụng bao gồm: Nhiệt bề mặt đất (LST), các Chỉ số thực vật, các Chỉ số nước. Xây dựng mô hình không gian theo thời gian để dự báo và đánh giá các thay đổi về các điều kiện môi trường.

     Ý nghĩa khoa học và quan trọng nhất đó là dựa trên dữ liệu đa thời gian để có thể dự báo, cảnh báo sớm về nguy cơ xảy ra dịch bệnh cho các vùng không gian khác nhau ở các thời điểm khác nhau trong năm. Việc sử dụng dữ liệu viễn thám có độ phân giải thời gian cao đã tỏ ra ưu thế trong việc lập mô hình lan truyền bệnh dịch gây ra do ký sinh ngoài (disease-transmitting ectoparasite), cho phép đánh giá phân bố của vật chủ và phân bố bệnh và tiềm năng mở rộng. Một ưu thế của dữ liệu độ phân giải không gian cao đó là có thể xem xét luôn cả yếu tố mô hình phân bố không gian, trong khi đó các phương pháp khảo sát truyền thống về dịch bệnh học chỉ ghi nhận những ca bệnh truyền nhiễm lâm sàng, ít khi xem xét yếu tố không gian.

+ chú thích hình: Muỗi vằn Aedes albopictus (tiger mosquito) sau khi hút máu, ảnh chụp của M. Neteler.

Nguồn: PBV lược dịch từ: MODIS and Vector-Born Diseases (Markus Neteler and Markus Metz, - GIS and Remote Sensing Unit, Department of Biodiversity and Molecular Ecology, Research and Innovation Centre, Fondazione Edmund Mach, S. Michele all’Adige (TN), Italy ). Posted online on April 16th, 2014: http://www.earthzine.org
Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.